Wymogi ESG w kontekście wdrażania automatyzacji produkcji

W ostatnich latach o ESG mówi się wiele. Nic dziwnego, skoro w krótkim czasie liczba regulacji wzrosła, a dziś ESG to coś więcej niż tylko kwestia etyki – to konkretne przepisy oraz ogólnoświatowe raporty, które wpływają na decyzje inwestycyjne. Od nich zaś zależą reputacja i coraz częściej powodzenie danego biznesu. Choć obecnie obowiązki wynikające z ESG dotyczą zwykle największych firm, to w kolejnych latach przepisy unijne mają obejmować coraz szersze kręgi przedsiębiorstw.

Produkcja stanowi jeden z kluczowych sektorów gospodarki, a jej wpływ na środowisko i społeczeństwo jest w zasadzie oczywisty. Postępująca automatyzacja produkcji staje się nie tylko środkiem służącym optymalizacji kosztów i zwiększeniu wydajności, lecz również istotnym elementem odpowiedzialnego biznesu. Na producentach spoczywa dziś duża odpowiedzialność za realizację wymogów zrównoważonego rozwoju, a w tym kontekście automatyzacja produkcji jest szansą na właściwe wdrożenie przepisów. Czy jednak automatyzacja ta jest narzędziem czy przeszkodą w realizacji wymogów ESG?

Co się składa na ESG?

Wymogi ESG odnoszą się do trzech obszarów: środowiska (E – Environmental), społeczeństwa (S – Social), a także ładu korporacyjnego (G – Governance). Każda z tych grup mierzy się z odrębnymi problemami.

Dla Środowiska (E) trudności sprowadzają się do zminimalizowania szkodliwego wpływu produkcji na planetę. Chodzi tu w szczególności o redukcję śladu węglowego i emisji gazów cieplarnianych, ograniczenie zużycia zasobów naturalnych, odpowiedzialną gospodarkę odpadami, a także zwiększenie wykorzystania źródeł energii odnawialnej.

Odpowiedzialność społeczna (S) dotyczy kwestii ludzi – całego personelu, ich bezpieczeństwa, właściwego wynagradzania, dbania o zdrowie fizyczne i psychiczne, choć równie istotna jest odpowiedzialność producenta za społeczność lokalną.

W odniesieniu zaś do ładu korporacyjnego (G) kluczowym problemem jest zapewnienie wysokiego poziomu etyki działania – od sposobu zarządzania przedsiębiorstwem, przez przejrzystość i uczciwość produkcji, aż po relację producenta względem innych przedsiębiorstw i organów państwowych.

Automatyzacja produkcji – narzędzie czy przeszkoda dla ESG?

Zasady zrównoważonego rozwoju to dziś globalny trend. Odpowiedzią na potrzeby rynku jest automatyzacja procesów produkcji, która z jednej strony ułatwia wiele aspektów działalności, ale z drugiej – może stanowić istotną trudność w realizacji wymogów dbania o środowisko czy też o społeczeństwo.

Zautomatyzowane systemy zarządzania łańcuchem dostaw (SCM – Supply Chain Management) są środkiem do opracowania jak najbardziej wydajnych i efektywnych metod dostarczania i magazynowania towarów, oraz stanowią jedno z kluczowych rozwiązań w redukcji emisji CO2. Przy tym pomocne są tzw. automatyczne systemy zarządzania transportem (TMS – Transport Management System), które – dzięki sztucznej inteligencji – mogą optymalizować trasy (ze względu choćby na warunki pogodowe i inne utrudnienia drogowe), zmniejszając przy tym ślad węglowy.

W redukcji odpadów i zmniejszenia zużycia energii kluczowe znaczenie mogą mieć specjalistyczne systemy, takie jak system realizacji produkcji (MES – Manufacturing Execution System), dzięki któremu można analizować na bieżąco zużycie odpadów i energii, co ułatwia podejmowanie działań ad hoc. ESG to jednak nie tylko działania na ogromną skalę – to również codziennie zmniejszenie zużycia papieru w biurach, nawet w mniejszych przedsiębiorstwach, co można osiągnąć choćby poprzez digitalizację dokumentów.

Automatyzacja pozwala osiągnąć pewien stały poziom jakości i precyzji, dzięki czemu maleje ryzyko powstawania wadliwych produktów i niepotrzebnych odpadów. Przy tym pomocne są systemy zarządzania cyklem życia produktu (PLM – Product Lifecycle Management), dzięki którym znacznie łatwiej sprawować można kontrolę nad procesem produkcji. Systemy te ułatwiają także obserwację „życia” produktu po opuszczeniu linii produkcyjnej. Dzięki PLM ocenić można sposób korzystania z produktów przez klientów, a dzięki temu producenci mogą wyciągać wnioski odnośnie do potrzeb rynkowych i konsumenckich. Narzędzie to pozwala więc udoskonalić oferowane produkty, które coraz lepiej będą spełniały potrzeby klientów. Dzięki temu zwiększa się żywotność produktów, co wpływa również na zmniejszenie ilości opadów. Jednocześnie systemy PLM pozwalają producentom planować produkcję z uwzględnieniem ponownego wykorzystania odzyskanych komponentów.

Gdy więc idzie o środowisko (E), obecny rozwój techniczny w zakresie automatyzacji produkcji przynosi wiele pomocnych rozwiązań. Pojawiają się niestety też liczne zagrożenia. Chęć optymalizacji kosztów produkcji dla niektórych przedsiębiorców może być pokusą do stosowania tanich i nieekologicznych surowców. Tworzywa sztuczne zaśmiecają planetę, a szansa na ich ponowne wykorzystanie jest niewielka. Problemem stanowi również nadprodukcja, szczególnie w dziedzinach typu fast fashion. Odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa zarówno na przedsiębiorcach, jak i ich klientach. Jednakże etyczne działania producentów w ramach zrównoważonego rozwoju zmniejszą konsumentom dostęp do nieekologicznych produktów, dzięki czemu klienci są w stanie podejmować bardziej świadome decyzje zakupowe.

Automatyzacja produkcji stanowi wyzwanie dla czynnika społecznego (S). Z jednej strony, im większa automatyzacja (większa liczba maszyn oraz zastępowanie procesów sztuczną inteligencją w miejsce dotychczasowej pracy ludzkiej), tym mniejszy udział pracowników. Coraz częściej mówi się o redukcji zatrudnienia w związku z rozwojem sztucznej inteligencji. Z drugiej zaś strony automatyzacja produkcji pozwala zredukować nieetyczne praktyki producentów, szczególnie w krajach azjatyckich, w których powszechnym problemem jest zatrudnianie pracowników (również nieletnich) w niegodnych warunkach.

Dla czynnika społecznego ważne jest dbanie przez producentów zarówno o dobrostan pracowników, jak również o lokalne społeczności. Przedsiębiorcy powinni skupiać się na relacjach z pracownikami, społeczeństwem, dostawcami i swoimi kontrahentami. Automatyzacja produkcji pozwala na rozbudowę infrastruktury i stworzenie nowych miejsc pracy, szczególnie w regionach o wyższym stopniu bezrobocia. Części procesów nie sposób zautomatyzować, a przez to wykorzystanie sztucznej inteligencji ma swoje granice. Praca ludzi jest w tym przypadku nieoceniona.

Komponent społeczny można wdrożyć poprzez automatyzację ludzkiej pracy, która jest niebezpieczna lub uciążliwa, co przekłada się na poprawę satysfakcji z wykonywanej pracy. Dbałość pracodawcy o szkolenia może zminimalizować ryzyko błędów, a godne warunki pracy i płacy motywują pracowników do działania. Z pewnością jednak osiągnięcie sukcesu we wdrożeniu czynnika S, może być osiągnięte poprzez właściwe zarządzanie i wprowadzenie rozwiązań z czynnika G (ładu korporacyjnego).

Corporate governance wymaga od przedsiębiorców stworzenia równowagi w przedsiębiorstwie, w szczególności we wszystkich organach wewnętrznych spółki (między innymi poprzez eliminację ryzyka wykluczenia lub dominacji). Dla czynnika ładu korporacyjnego kluczowe znaczenie ma dyrektywa CSRD[1], która wprowadza obowiązek raportowania ESG. Obecnie obowiązek ten obciąża największe firmy, jednakże docelowo Unia Europejska dąży do objęcia nim wszystkich przedsiębiorstw.

Wdrożenie czynnika ładu korporacyjnego odbywać się może poprzez zapewnienie praw udziałowcom (wspólnikom, akcjonariuszom) spółki produkcyjnej, przejrzystość i rzetelność podatkową, a także poprzez właściwe zarządzanie ryzykiem i stosowanie zasad compliance[2]. Przedsiębiorca powinien zapewnić, by decyzje podejmowane przez spółkę, były zgodne z interesami jej udziałowców, dobrem pracowników oraz środowiska. Instrumentem służącym wykonaniu obowiązków ładu korporacyjnego jest tworzenie sformalizowanych zasad, nadających ramy danemu przedsiębiorstwu – kodeksu etyki, polityki antykorupcyjnej, mechanizmu zgłaszania naruszeń, zasad ochrony danych i poufności. Istotne jest jednak przy tym, by ład korporacyjny nie istniał wyłącznie na papierze. Corporate governance to przede wszystkim egzekwowanie wypracowanych zasad.

Pozorność nie popłaca

Wdrożenie zasad ESG w procesie automatyzacji produkcji pozwala nie tylko zwiększyć efektywność i zminimalizować koszty, ale także wpłynąć pozytywnie na konkurencyjność przedsiębiorstwa oraz jego pozycję na rynku. Klientela często woli wybierać produkty ekologiczne, pochodzące od producentów, którzy troszczą się o środowisko i społeczeństwo. Przy czym pozorność działań producenta może mieć wysoką cenę – jak choćby zjawisko tzw. greenwashingu[3] jest w zasadzie biletem w jedną stronę. Odbudowa zaufania konsumentów do marki po wykryciu tego procederu, może trwać latami. Uczciwość, przejrzystość działań oraz wysoka etyka producenta z pewnością zaprocentują w przyszłości…

ESG szansą na strategiczny rozwój

Pomimo tego, że obowiązki sprawozdawcze oraz regulacje dotyczące raportowania wydawać się mogą uciążliwe, to w rzeczywistości stanowią one podstawę do uporządkowania procesów wewnętrznych w przedsiębiorstwie, co doprowadza do lepszego zarządzania ryzykiem, etycznego i przejrzystego budowania biznesu, a także przedkłada się na większe zaufanie klientów względem przedsiębiorcy. ESG sprzyja odpowiedzialnemu biznesowi, blokując pokusę niekontrolowanej (i często) nieetycznej automatyzacji produkcji, która mogłaby prowadzić do negatywnych skutków, zwłaszcza w zakresie środowiskowym i społecznym.

Odpowiedzialne wdrożenie ESG i stosowanie zasad zrównoważonego rozwoju w praktyce może zwiększyć konkurencyjność danego przedsiębiorstwa oraz jego pozycję na rynku. Potraktowanie tych zasad nie jako pojedynczego obowiązku regulacyjnego, a jako długofalowego procesu, który zaprocentuje w przyszłości, pozwoli osiągnąć cele w sferze środowiska, społeczeństwa i ładu korporacyjnego.

[1] CSDR – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 909/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych, zmieniające dyrektywy 98/26/WE i 2014/65/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 236/2012 (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 257, str. 1 z późn. zm.).

[2] Compliance – zapewnienie zgodności działalności z normami, zaleceniami lub stosownymi praktykami.

[3] Greenwashing można przetłumaczyć jako „ekościema”, a więc wprowadzanie klientów w błąd co do ekologicznych właściwości produktów, świadczonych usług i działalności przedsiębiorstwa.