SPV, czyli spółka do zadań specjalnych

Truizmem jest powiedzieć, że realizacja projektów z branży filmowej jest procesem niezwykle złożonym. Premiera filmu na przysłowiowym czerwonym dywanie wymaga wcześniejszego podjęcia szeregu skomplikowanych kroków, wśród których przykładowo można wymienić: pozyskanie finansowania, zatrudnianie członków ekipy filmowej, uzyskanie praw do muzyki czy scenariusza, wyszukanie lokalizacji, zrealizowanie zdjęć, postprodukcję czy przeprowadzenie kampanii marketingowej.

Każdy z wymienionych elementów wiąże się dla producenta filmowego z potencjonalnymi ryzykami. Jako przykłady można tutaj wskazać: niezamknięcie budżetu na produkcję, niewywiązanie się z realizacji filmu w określonym terminie, zagwarantowania udziału w projekcie konkretnych gwiazd czy nawet niepowodzenie komercyjne gotowego już filmu.

Możliwość zmaterializowania się ryzyka gospodarczego jest oczywiście okolicznością, na którą każdy przedsiębiorca, w tym producent filmowy, powinien być przygotowany. W tym duchu, mając z tyłu głowy powiedzenie „nieszczęścia chodzą parami”, lepiej przygotować się również na wariant, w którym w trakcie realizacji tego samego przedsięwzięcia zrealizuje się więcej niż jedno ryzyko. Jak bowiem uczy prawo Murphy’ego, „jeżeli coś może się popsuć, to z pewnością się popsuje”. Taki czarny scenariusz może oznaczać powstanie strat, które nie tylko uniemożliwią kontynuowanie bieżącego projektu, ale – co gorsza – zachwieją płynnością finansową producenta, a tym samym jego możliwością realizowania kolejnych projektów w przyszłości.

Sposobem na zabezpieczenie producenta przed takimi ryzykiem może być między innymi produkcja filmu przy wykorzystaniu spółki celowej.

Czym są spółki celowe?

Spółka celowa, zwana w obrocie skrótami SPV (Special Purpose Vehicle) lub SPE (Special Purpose Entity), to spółka powołana w określonym (potencjalnie czasowo ograniczonym) celu. Innymi słowy, jest to spółka zakładana na potrzeby konkretnego przedsięwzięcia, którym przykładowo może być realizacja inwestycji deweloperskiej czy też projektu filmowego.

Na gruncie polskich przepisów najczęściej spotykaną formą SPV jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, tj. forma prawna, która pozwala skorzystać z dobrodziejstwa spółek kapitałowych, jakim jest brak odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością odróżnia przy tym od jej alternatywy (spółki akcyjnej) niższy poziom sformalizowania wewnętrznych czynności korporacyjnych. W praktyce, w zależności od potrzeb projektu, rolę spółki celowej może pełnić również spółka komandytowa (w której jednak co najmniej jeden wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki do pełnej wysokości swoim osobistym majątkiem) czy też wspomniana spółka akcyjna.

Plusem spółki z o.o. jako formy SPV jest również niski koszt jej założenia. Minimalny kapitał zakładowy spółki wynosi bowiem jedynie 5.000,00 zł, a w przypadku założenia takiej spółki w systemie S24 odpada koszt taksy notarialnej od umowy spółki, a opłata sądowa wynosi 250 zł zamiast 500 zł.

Dlaczego warto zakładać spółki celowe?

Wykorzystanie spółki celowej w realizacji projektów filmowych jest doskonałym sposobem na ograniczenie omówionego wcześniej ryzyka gospodarczego. Pomaga również dywersyfikować ryzyka związane z prowadzeniem kilku przedsięwzięć biznesowych pomiędzy odrębne podmioty gospodarcze.

Cechą charakterystyczną każdej spółki (z wyjątkiem spółki cywilnej) jest zasada, że stanowi ona odrębny podmiot od swoich wspólników/akcjonariuszy, w efekcie czego zobowiązania wspólników/akcjonariuszy SPV są oddzielone od zobowiązań samej spółki. Połączenie tej cechy z zasadą braku odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki z o.o. pozwala z góry kontrolować ilość środków finansowych, jakie zostaną zaangażowane w dany projekt filmowy. W przypadku niepowodzenia projektu i osiągnięcia ujemnego wyniku finansowego, wierzyciele spółki celowej nie mogą dochodzić swoich wierzytelności bezpośrednio od wspólników SPV. Rozwiązanie to zabezpiecza zatem majątki właścicieli  kontrolujących SPV, a w razie umiejętnego oddzielenia przedsięwzięć bardziej ryzykownych w odrębnych SPV od tych mniej ryzykownych, może okazać się kluczem w budowaniu sukcesu biznesowego.

Oczywiście w przypadku zagrożenia niewypłacalnością SPV, osoby zarządzające nią jako członkowie zarządu powinni pamiętać o regulacji art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z jej brzmieniem, w przypadku niedopełnienia przez członków zarządu obowiązku złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o., wierzyciele spółki mogą mieć otwartą drogę do  dochodzenia bezpośrednio od członków zarządu spółki  zapłaty długów sp. z o.o., o ile egzekucja  długów prowadzona przeciwko tej spółce okaże się bezskuteczna.

Na marginesie, można w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że realizacja projektów z branży filmowej w formie spółki celowej niesie ze sobą również inne, poboczne korzyści.

Niewątpliwą zaletą jest przejrzystość finansowa projektu – spółki z o.o., spółki komandytowe czy spółki akcyjne obowiązane są prowadzić oddzielną księgowość. Jakkolwiek fakt ten wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów, to jednocześnie umożliwia dokładne śledzenie kosztów i przychodów związanych z konkretnym projektem filmowym. Taka przejrzystość finansowa, w powiązaniu z obowiązkami sprawozdawczymi spółek (ujawniania sprawozdań finansowych w Internecie), może być korzystna zarówno z perspektywy producenta, jak i koproducentów i inwestorów, ponieważ ułatwia monitorowanie rentowności projektu.

Dodatkowym walorem odrębności organizacyjnej i podmiotowości prawnej SPV jest możliwość zawierania przez taką spółkę we własnym imieniu umów o pracę, jak i wszelkich umów cywilnoprawnych tylko na potrzeby danego projektu.

Dobrze, ale gdzie tu jest haczyk?

Skoro spółka celowa ma tyle zalet, można spytać, czy istnieją jakieś ryzyka związane z jej założeniem na potrzeby jednego tylko projektu. Pewnym problemem może być fakt, iż spółce celowej brak filmowej historii – tj. z oczywistych powodów nie figuruje ona jako producent żadnego wcześniejszego filmu i pod tym względem może być uznana za mało wiarygodną w oczach potencjalnych partnerów biznesowych producenta.

Należy to wziąć pod uwagę zwłaszcza przy ubieganiu się o publiczne finansowanie filmowego projektu, np. z Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej – czy to w formie dotacji, czy tzw. „zachęt”. PISF wymaga bowiem, aby producent legitymował się określonym (i udokumentowanym) doświadczeniem w branży. Zasadniczo, producent powinien posiadać w swoim dorobku film, który był dystrybuowany w kinach, został nadany lub publicznie udostępniony przez dostawcę usługi medialnej, lub zaprezentowany przynajmniej na jednym międzynarodowym festiwalu filmowym akredytowanym przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń Producentów Filmów (FIAPF). Spółka celowa, jako producent-osoba prawna, takiego doświadczenia mieć nie będzie.

Problem ten można jednak zaadresować poprzez zaangażowanie w spółce producenta – osoby fizycznej, która będzie się legitymowała wymaganym doświadczeniem. Przy czym, należy pamiętać, że ostatecznie to PISF oceni wiarygodność oraz zasadność dowodów przedstawionych przez wnioskującego o dotację/”zachęty”, czy należycie uprawdopodobnił on swoje zdolności do korzystania z zasobów innego (doświadczonego) producenta w celu realizacji filmowego przedsięwzięcia.

Na którym etapie produkcji założyć SPV?

Spółkę celową najlepiej zakładać na początku projektu, tak aby wszelkie prawa i obowiązki z nim związane mogły być już realizowane w SPV. Natomiast, jeśli z jakichś przyczyn pomysł na założenie spółki celowej przyszedł producentowi do głowy na późniejszym etapie realizacji filmu (choćby z tego, że w założeniu niedrogi film z prostą strukturą finansowania rozwinął się w większy projekt ze skomplikowanym modelem finansowania), nadal może on rozważyć dokonanie cesji poszczególnych umów (uważając jednak na wymagane zgody i kwestie podatkowe) albo, w niektórych przypadkach, dokonać przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa na nowy podmiot (przy czym jest to już znacznie bardziej skomplikowana i sformalizowana aktywność).

Podsumowując

Wykorzystanie konstrukcji spółki celowej może przynieść producentom filmowym wiele korzyści, z których podstawową niewątpliwie jest ograniczenie ryzyka finansowego oraz dywersyfikacja ryzyka w razie prowadzenia więcej niż jednej aktywności biznesowej – niezależnie czy jest to kilka produkcji filmowych, czy przedsięwzięć z innych branży. Już sama ta zaleta niewątpliwie przeważa nad koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów związanych z założeniem SPV i późniejszym prowadzeniem jej księgowości.